บทคัดย่อ

          การดูแลผู้ป่วยของในหอผู้ป่วยวิกฤต (intensive care unit, ICU) เป็นบริการทางการแพทย์ที่ใช้ทรัพยากรอย่างเข้มข้นและมีต้นทุนสูงกว่าการดูแลผู้ป่วยของหอผู้ป่วยสามัญ ทั้งในด้านบุคลากรเฉพาะทาง เทคโนโลยี และเวชภัณฑ์ ข้อมูลต้นทุนและผลลัพธ์การรักษาจึงมีความสำคัญต่อการวางแผนทรัพยากรและการกำหนดอัตราการจ่ายเงินชดเชยที่เหมาะสมของระบบหลักประกันสุขภาพ

          วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสัดส่วนวันนอนในหอผู้ป่วยวิกฤต (%ICU day) ต้นทุนการรักษาพยาบาล และผลลัพธ์การรักษาของผู้ป่วยวิกฤตในโรงพยาบาลรัฐของประเทศไทย จำแนกตามระดับต้นทุนและความซับซ้อนทางคลินิก (cost and clinical complexity, CCC)

          วิธีการศึกษา: การศึกษาเชิงปริมาณแบบภาคตัดขวาง (cross-sectional study) ใช้ข้อมูลต้นทุนผู้ป่วยในรายบุคคลของโรงพยาบาลรัฐ 19 แห่งที่มีหอผู้ป่วยวิกฤต จากโครงการศึกษาต้นทุนรายโรค ปีงบประมาณ 2566 (ข้อมูลปีงบประมาณ 2565) คำนวณ %ICU day ของผู้ป่วยแต่ละรายจากวันนอนในหอผู้ป่วยวิกฤตหารด้วยวันนอนโรงพยาบาลทั้งหมด แล้วหาค่าเฉลี่ยของผู้ป่วยทั้งหมด วิเคราะห์ต้นทุนด้วยวิธีมาตรฐานผสมระหว่างวิธีต้นทุนจากบนลงล่างและวิธีต้นทุนจุลภาค ตามหลักการของสำนักพัฒนากลุ่มโรคร่วมไทย และปรับค่าต้นทุนตามดัชนีราคาผู้บริโภคสู่ปีฐาน 2568 จัดกลุ่มผู้ป่วยตามระดับ CCC จากระบบกลุ่มวินิจฉัยโรคร่วมไทย ฉบับ 6 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงบรรยายและสถิติทดสอบแบบ non-parametric (Kruskal-Wallis test) กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ p < 0.05

          ผลการศึกษา: จากผู้ป่วยในทั้งหมด 629,357 ราย พบผู้ป่วย ICU ตามเกณฑ์ที่กำหนด 17,972 ราย (ร้อยละ 2.9) นอนโรงพยาบาลเฉลี่ย 14.8 วัน ในจำนวนนี้เป็นวันนอนในหอผู้ป่วยวิกฤตเฉลี่ย 9.9 วัน หรือคิดเป็น %ICU day เฉลี่ยร้อยละ 74.1 (SD 29.2) โดยโรงพยาบาลกลุ่มทั่วไป (S) มี %ICU day สูงสุด ผู้ป่วย ICU มีต้นทุนเฉลี่ยต่อการนอนโรงพยาบาล 128,692 บาทต่อครั้ง (SD 134,358) ค่ามัธยฐาน 86,668 บาท (IQR 44,493 - 166,176) ต้นทุนสูงขึ้นตามกลุ่มอายุที่เพิ่มขึ้น และระดับโรงพยาบาล โรงพยาบาลศูนย์ขนาดใหญ่ (A) มีต้นทุนในการดูแลผู้ป่วย ICU สูงสุด โรงพยาบาลชุมชนขนาดใหญ่ (M) มีต้นทุนต่ำสุด ต้นทุนส่วนใหญ่เป็นค่าแรง ร้อยละ 48.9 รองลงมาคือ วัสดุสิ้นเปลือง ร้อยละ 35.4 และโครงสร้างพื้นฐาน ร้อยละ 15.7 ตามลำดับ เมื่อจำแนกผู้ป่วยตามระดับ CCC พบว่า ต้นทุนเพิ่มขึ้นตามระดับ CCC 0 ถึง 3 แต่ลดลงเล็กน้อยในผู้ป่วย CCC 4 ในด้านผลลัพธ์การรักษา ผู้ป่วย ICU ทั้งหมด 17,972 ราย เสียชีวิตในโรงพยาบาลร้อยละ 18.8 ผู้ป่วย ICU ที่จัดกลุ่มตามระดับต้นทุนและความซับซ้อนทางคลินิก (cost and clinical complexity, CCC)  รวม 17,318 ราย ผู้ป่วยที่มีความซับซ้อนต่ำสุด (CCC 0) เสียชีวิตร้อยละ 8.7 และเพิ่มเป็น ร้อยละ 35.8 ในผู้ป่วยที่มีความซับซ้อนสูงสุด (CCC 4) โดยโรงพยาบาลกลุ่ม M มีผู้ป่วย ICU เสียชีวิต ร้อยละ 11.8 ขณะที่โรงพยาบาลศูนย์ขนาดเล็กและโรงพยาบาลทั่วไปขนาดใหญ่ (AS) ผู้ป่วย ICU เสียชีวิตสูงที่สุด ร้อยละ 23.6 ต้นทุนและผลลัพธ์การรักษาผู้ป่วย ICU มีความแตกต่างกันตามระดับ CCC และกลุ่มโรงพยาบาล

          สรุป: ต้นทุนและผลลัพธ์การรักษาของผู้ป่วยวิกฤตแปรผันตามระดับความซับซ้อนทางคลินิก และศักยภาพของโรงพยาบาล ผลการศึกษาเสนอแนะให้พัฒนาระบบ TDRG เพิ่มตัวแปรการใช้บริการหอผู้ป่วย ICU และคะแนนความรุนแรงของผู้ป่วย ICU ควบคู่กับการทบทวนค่าน้ำหนักสัมพัทธ์และอัตราการจ่ายเงินชดเชย เพื่อให้กลุ่มวินิจฉัยโรคร่วมไทย สะท้อนภาระต้นทุนที่แท้จริงในการรักษาของผู้ป่วยวิกฤตต่อไป

คำสำคัญ: ผู้ป่วยวิกฤต, ต้นทุนรายโรค, กลุ่มวินิจฉัยโรคร่วมไทย, ระดับต้นทุนและความซับซ้อนทางคลินิก, หอผู้ป่วยวิกฤต

Abstract

          Intensive care is substantially more resource-intensive and costly than general ward care, requiring specialized staff, advanced technology, and medical supplies. Evidence on ICU costs and clinical outcomes is therefore critical for resource planning and for setting appropriate reimbursement rates within health insurance schemes. 

          Objective: To examine the proportion of hospital days spent in the intensive care unit (%ICU day), treatment costs, and clinical outcomes of critically ill patients in Thai public hospitals, stratified by cost and clinical complexity (CCC) level. 

          Methods: Cross-sectional analysis of individual patient-level data from 19 Thai public hospitals with ICUs, from the Cost per Disease Project (FY2022). %ICU day was calculated for each admission as ICU days divided by total hospital length of stay, then averaged across patients. Costs were estimated using a mixed top-down and micro-costing approach and adjusted to 2025 prices. Patients were grouped by CCC level using TDRG version 6. Descriptive statistics and Kruskal-Wallis tests were applied (p < 0.05). 

          Results: Of 629,357 inpatients, 17,972 (2.9%) were admitted to an ICU. Average length of stay (LOS) was 14.8 days, including 9.9 ICU days (mean %ICU day 74.1%, SD 29.2), general hospitals (S) recorded the highest %ICU day. Average cost per ICU admission was 128,692 THB (SD 134,358; median 86,668, IQR 44,493 - 166,176). Costs rose with increasing age group and hospital level, being highest in large regional hospitals (A) and lowest in large community hospitals (M). Labour represented 48.9% of total costs, followed by consumables (35.4%) and infrastructure (15.7%). When patients were stratified by CCC level, costs increased from CCC 0 to CCC 3 but declined slightly at CCC 4. Among all 17,972 ICU patients, the overall in-hospital mortality rate was 18.8%. Among the 17,318 ICU patients classified by cost and clinical complexity (CCC), mortality increased from 8.7% in patients with the lowest complexity (CCC 0) to 35.8% in those with the highest complexity (CCC 4). Mortality was lowest in M hospitals (11.8%) and highest in AS hospitals (23.6%). Both costs and clinical outcomes differed by CCC level and hospital group. 

          Conclusions: Costs and clinical outcomes of critically ill patients varied according to clinical complexity level and hospital capability. These findings support further development of the TDRG system through the addition of an ICU utilization variable and an ICU severity score, together with a review of relative weights and reimbursement rates, so that Thai DRGs more accurately reflect the true cost burden of critical care.

 Keywords: critical illness, cost per disease, Thai Diagnosis Related Groups (TDRG), cost and clinical complexity (CCC), intensive care unit

Powered by Froala Editor